Main menu

Nieuws | De Fairphone komt!

De Nederlandse makers van de Fairphone streven ernaar om een smartphone te maken met conflictvrije grondstoffen en een humane productie. Maar dat alles wel met grondstoffen uit Congo en fabricage in China. Weergaloos met Woorden sprak eind 2012 bedenker en maker Bas van Abel voor het blad Facilitair! van Facilicom. ‘We willen eigenlijk alle problemen in de wereld oplossen.’

 

Een eerlijke smartphone

Elke mobiele telefoon bevat zo’n dertig zeldzame metalen. Veel daarvan zijn afkomstig uit conflictgebieden als Oost-Congo, laatst weer in het nieuws met een nieuwe opleving van geweld. Zo’n telefoon is dus niet ‘schoon’. Daar wil het Nederlandse FairPhone verandering in brengen. Midden 2013 presenteren de initiatiefnemers hun eerste smartphone. Nog niet helemaal schoon en eerlijk, maar de eerste stappen zijn gezet.

 

Congo is het rijkste land ter wereld. Vooral de bodem in Oost-Congo zit vol met waardevolle en vaak zeldzame metalen en mineralen als goud, tin, kobalt, wolfram en coltan. Grondstoffen die essentieel zijn voor het maken van mobieltjes. Het land is echter vrijwel nooit goed erin geslaagd om al die bodemrijkdommen te gelde te maken. Door de al tientallen jaren aanhoudende grensconflicten verkeert Oost-Congo in feite in een permanente staat van oorlog. De strijd gaat niet om de grondstoffen, maar is politiek, zeggen ook actiegroepen. De oorlogen worden echter wel gefinancierd door de opbrengsten van de grondstoffen die de toevallige bezetter van een gebied kan delven of opkopen. In de Dodd-Frank Act, een wet die april 2011 in de VS werd aangenomen en die eerlijker handel moet garanderen, is zelfs een speciale passage gewijd aan Oost-Congo en de obscure financiering van de War Lords.

 

ActionAid

Het Nederlandse ActionAid (dat tot voor kort door het leven ging als NiZA) streeft naar ‘conflictvrije grondstoffen’. De organisatie wilde een kleine drie jaar geleden een campagne opzetten en klopte aan bij het Medialab van de Amsterdamse Waag Society. Bas van Abel van het Medialab: ‘Zo’n campagne heeft weinig zin als mensen geen alternatief hebben. Dus wij dachten: wij gaan dat alternatief maken: de FairPhone. Die eerlijke smartphone wordt zo zelf de bewustwordingscampagne.’ Het initiatief werd meteen breder getrokken. ‘Conlfictvrij betekent nog niet dat de mensen die de grondstoffen delven en verhandelen fair worden behandeld, maar dat willen we wel. De productie in China kan beter. Het ontwerp kan eerlijker: je moet zelf onderdelen kunnen vervangen. Ook het businessmodel willen we veranderen: als zo’n telefoon nul euro kost, stimuleer je geen eigenaarschap. En we willen de recycling goed regelen. We gaan grondstoffen terughalen via urban mining en willen de e-wasteproblemen goed oplossen.’

 

‘Eerlijkheid is dynamisch’

Het is, op zijn zachtst gezegd, een uitdaging. ‘We willen eigenlijk alle problemen in de wereld oplossen.’ Hij blijft realistisch. ‘De eerlijkheid zal nooit 100 procent zijn. Daar geloof ik ook niet in. Eerlijkheid is ook geen absolute waarde, maar een dynamisch iets. Wij willen dat de FairPhone een discussie start rondom die eerlijkheid.’ Dat gaat stap voor stap. ‘We willen de lat steeds wat hoger leggen.’ Hij is van oorsprong ontwerper, en ziet het als een ontwerpuitdaging. ‘Alle problemen in de hele wereld oplossen is erg groot, het maken van een telefoon is in dat licht gezien opeens heel eenvoudig.’ Dat is ook echt zo, heeft hij ontdekt: ‘Alleen bedrijven als Apple innoveren. De meeste leveranciers zoeken de technologie bij elkaar uit een catalogus, laten het samenvoegen en plakken hun naam erop. Dat kunnen wij ook.’ Maar dan dus wel eerlijker en beter. ‘Door de Dodd-Frank Act moeten bedrijven kunnen aantonen dat grondstoffen conflictvrij zijn. Dat is goed voor de lange termijn, want al die Afrikaanse landen gaan nu hun tracking & tracing goed regelen. Tot die tijd mijden bedrijven Congo, dus zijn veel mensen zonder werk komen te zitten. Daar kunnen wij wat in betekenen. We zijn al bezig om conflictvrij coltan, tin en goud te krijgen.’

 

Apple geëvenaard

FairPhone wil een alternatief bieden dat niet alleen eerlijker is, maar ook nog eens een middel is om tot verbetering te komen in de hele industrie. Daarom doen de initiatiefnemers alles in de bestaande keten. De grondstoffen komen uit Congo, de productie vindt plaats in China, en telecomproviders als KPN en waarschijnlijk ook Vodafone en T-Mobile gaan de telefoon verkopen. Deze zomer willen ze de eerste FairPhone presenteren. ‘KPN heeft al 1.000 toestellen besteld, met Vodafone zijn we in gesprek voor zo’n zelfde deal. Ongezien, ze weten niet eens hoe het toestel straks eruit komt te zien. Dat is bijzonder. Er is maar één andere fabrikant die dat voor elkaar krijgt: Apple.’ Via crowd funding willen ze de rest van het geld bij elkaar krijgen: de inschrijving voor het eerste eerlijke mobieltje gaat deze zomer van start. De eerste FairPhone heeft overigens een bijzonder handigheidje voor iedereen met een telefoon van de zaak: het toestel krijgt een dual sim. ‘Mensen kunnen dus met die ene Fairphone tegelijkertijd bellen met hun zakelijke Vodafone-abonnement en hun persoonlijke KPN-abonnement. Dat scheelt allereerst in de productie van toestellen. De mobieltjes worden bovendien veel waardevoller in hun tweede leven: in opkomende economieën heb je vaak meerdere providers nodig om overal dekking te krijgen. Toestellen met een dual sim zijn daarom heel gewild. Zo garanderen we een veel langere levensduur. En zijn ze echt op, dan zorgen we samen met Closing The Loop ervoor dat ze goed worden gerecycled.’